19
اکتبر

مناقصه در نظام حقوقی ایران

مناقصه در واقع روشی رقابتی برای تامین و خرید کالا یا خدمات است بدین صورت که هرگاه خریدار، نیازمند خرید کالا و یا دریافت خدماتی باشد می تواند با رعایت اصول و مقرراتی از این روش استفاده و خدمات یا کالای مورد نیاز خود را با کمترین قیمت ممکن تامین نماید.
با تصویب قانون برگزاری مناقصات در سال 1383، در راستای اجرای مفاد اصل 44 قانون اساسی که بر خصوصی سازی بنگاه­ های دولتی و مشارکت عموم مردم و سرمایه گذاران در امر سرمایه گذاری، چرخاندن چرخ صنعت و کاستن از سرمایه دولتی در بخش های کشاورزی، دامداری، صنعت، تجارت و خدمات تأکید می­ کند، در واقع دروازه ای به سوی تحقق اصل 44 قانون اساسی گشوده شد.

قانون نهادها و اداراتی که قادر به برگزاری مناقصه می باشند را به تفصیل در بند ب ماده 1 مشخص نموده « قوای سه گانه جمهوری اسلامی ایران اعم از وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و شرکت های دولتی، مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت، بانک ها و مؤسسات اعتباری دولتی، شرکت های بیمه دولتی، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی (در مواردی که آن بنیادها و نهادها از بودجه کل کشور استفاده می نمایند)، مؤسسات عمومی، بنیادها و نهادهای انقلاب اسلامی، شورای نگهبان قانون اساسی و همچنین دستگاه ها، و واحدهایی که شمول قانون بر آن ها مستلزم ذکر یا تصریح نام است، اعم از این که قانون خاص خود را داشته و یا از قوانین و مقررات عام تبعیت نمایند نظیر وزارت جهاد کشاورزی، شرکت ملی نفت ایران، شرکت ملی گاز ایران، شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، سازمان بنادر و کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران، سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران، سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و شرکت های تابعه آن ها موظفند در برگزاری مناقصه مقررات این قانون را رعایت کنند».

با ملاک قرار دادن مفاد این بند، به سادگی می توان درستی و قانونی بودن شخص مناقصه گزار را تشخیص داد. یک استثناء در این بند وجود دارد که مقرر می کند، نیروهای مسلح، تابع مقررات و ضوابط خاص خود بوده و از شمول این قانون مستثنی هستند. نقطه مقابل هر مناقصه گزار، مناقصه گر قرار دارد؛ بند ج ماده 3 قانون برگزاری مناقصات در تعریف مناقصه گر آورده: شخص حقیقی یا حقوقی است که اسناد مناقصه را دریافت و در مناقصه شرکت می کند.

تفاوت مناقصه با مزایده
ماهیت هر دو روش عرضه، بر اصل رقابت استوار است؛ همچنین رعایت اصل برابری اشخاص در این گونه قراردادها از الزامات برگزاری آن ها محسوب می شود. همان طور که در تعریف مناقصه آمد، مناقصه گزار که عموما یک نهاد دولتی محسوب می شود با فراخوان انجام عمل یا خرید تجهیزاتی به نازل ترین قیمت یا بهترین و مناسب ترین شیوه انجام، شخصی بنده در مناقصه را مناقصه گر می نامند.
این در حالی است که در مزایده، شخص مزایده گزار فروش کالا یا خدمات را از طریق آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار به رقابت عمومی می گذارد و یا اینکه از طریق اطلاعیه عموم را دعوت به گردهمایی در محلی جهت برگزاری مزایده دعوت می نماید؛ شخصی که بیشترین قیمت را پیشنهاد دهد، قرارداد با ایشان منعقد می گردد. این قسم قرارداد، به دو نوع حضوری ( که بعضا حراج نیز گفته می­ شود) و کتبی که با تشریفات اداری همراه است، صورت می گیرد.

مفاهیم مرتبط با مناقصه
مناقصه گزار:
ارگان یا دستگاه برگزار کننده مناقصه
مناقصه گر:
شخص حقیقی یا حقوقی که اسناد مناقصه را دریافت و در مناقصه شرکت می نماید.
قانون برگزاری مناقصه:
قانون تصویب شده برای تعیین روش و مراحل برگزاری مناقصات
فراخوان مناقصه:
فراخوانی که توسط مناقصه گزار بین دو تا سه نوبت حداقل در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار کشوری یا استانی و یا شبکه های اطلاع رسانی منتشر می گردد.
مفاد فراخوان مناقصه:
• نام و نشانی مناقصه‌گزار
• نوع، کمیت و کیفیت کالا یا خدمات
• نوع و مبلغ تضمین شرکت در مناقصه
• محل، زمان و مهلت دریافت اسناد، تحویل و گشایش پیشنهادها
• مبلغ برآورد شده معامله و مبانی آن (در صورتی که تعیین آن میسر یا به مصلحت باشد) . در مواردی که فهرست بهای پایه وجود دارد، برآورد طبق فهرست یاد شده تهیه می‌شود.

اسناد مناقصه:
• دعوتنامه ارائه پیشنهاد
• دستورالعمل شرکت در مناقصه همراه با کاربرگهای ضمانت نامۀ شرکت در مناقصه، و ضمانتنامۀ انجام تعهدات
• برگ پیشنهاد مناقصه
• موافقتنامه و شرایط پیمان، شامل شرایط عمومی و خصوصی
• نقشه ها و مشخصات فنی
• جدول ها (درصورت وجود)، از جمله جدول پرداختها، جدول زمانی کارها، جدول تضمینها یا شاخصهای عملکردی، جدول داده ها و فهرست مقادیر و قیمتها
• فرمها، گواهی نامه ها، تاییدیه ها و مدارک دیگر (در صورت وجود)
• الحاقیه های صادره ی بعدی از سوی مناقصه گزار، در طول برگزاری مناقصه

برگ پیشنهاد مناقصه:
برگه پیشنهاد قیمت مناقصه گر که همراه با مستندات مناقصه به مناقصه گزار تحویل داده خواهد شد.
بدین ترتیب در این روش پس از فراخوان مناقصه و حضور مناقصه گران در زمان و مکان تعیین شده طبق قانون برگزاری مناقصات، مناقصه گری که کمترین قیمت را در برگ پیشنهاد مناقصه، از بین پیشنهاد دهندگان ارائه کرده باشد توسط مناقصه گزار انتخاب و به عنوان برنده تعیین خواهد شد.
انواع مناقصه از نظر روش دعوت مناقصه گران به شرح زیر است:

مناقصه عمومی:
مناقصه ای که در آن فراخوان مناقصه، از طریق آگهی عمومی به اطلاع مناقصه گران می رسد.
مناقصه محدود:
مناقصه ای که در آن به تشخیص و مسئولیت بالاترین مقام دستگاه مناقصه گزار، محدودیت برگزاری مناقصه عمومی با ذکر ادله تایید شود.
فراخوان مناقصه از طریق ارسال دعوتنامه برای مناقصه گران صلاحیت دار به اطلاع مناقصه گران می رسد.
هم چنین مناقصات بر مبنای قانون برگزاری مناقصات، از نظر مراحل‌ بررسی بسته به تشخیص نیاز به ارزیابی فنی یا خیر، به دو دسته ی “مناقصات یک مرحله ای” و “مناقصات دو مرحله ای” تقسیم خواهند شد که در مطلب “تعریف مناقصات یک مرحله ای و دو مرحله ای” می توانید آن را مطالعه نمایید.