لیمو ترش یا به اختصار لیمو، میوه درخت لیمو و از مرکبات است. اگرچه به‌خصوص در آشپزی از پوست و گوشت لیمو استفاده می‌شود، اما لیموها را بیشتر به علت آب آن‌ها پرورش می‌دهند. لیموها حاوی مقدار زیادی اسید سیتریک هستند که موجب طعم ترش آن‌ها می‌گردد. لیموترش درختچه‌ای است که بلندی آن به چهارمتر می‌رسد و کشت آن فقط در مناطق گرمسیر امکان دارد (آب و هوای مدیترانه‌ای).
هند بزرگ‌ترین تولیدکننده لیموترش در جهان است. پس از آن به‌ترتیب مکزیک، چین، آرژانتین و برزیل می‌باشد.
مولکول های اصلی تشکیل دهنده طعم لیمو
| 1 | Citral | سیترال |
| 2 | Limonene | لیمونن |
| 3 | α-Pinene | آلفا پینن |
| 4 | β-Pinene | بتا پینن |
| 5 | γ-Terpinene | گاما ترپینن |
سیترال یک آلدهید طبیعی با رایحه لیمو است که در روغن گیاهانی مانند علف لیمو، لیمو و گل شاه پسند یافت می‌شود. این ترکیب ایزومری از دو ترکیب ژرانیال و نرال است و به دلیل عطر و طعم آن به طور گسترده در صنایع غذایی، عطر و لوازم آرایشی استفاده می‌شود. منابع طبیعی: این ترکیب جزء اصلی در روغن اساسی علف لیمو (حدود 80٪) است و همچنین در روغن مرکبات، لیمو میرتل و بادرنجبویه یافت می‌شود.
کاربردها و موارد استفاده
طعم و رایحه: سیترال به دلیل رایحه قوی لیمو، یک ماده کلیدی است و در عطرها، صابون‌ها، شمع‌ها و طعم‌دهنده‌های غذایی استفاده می‌شود.
لوازم آرایشی: به دلیل رایحه و خواص نگهدارنده‌اش، در طیف گسترده‌ای از محصولات آرایشی، از جمله مرطوب‌کننده‌ها، محصولات مراقبت از پوست و محصولات برنزه کننده استفاده می‌شود.
دارویی و سلامت: خواص ضد میکروبی و ضد التهابی سیترال، آن را در نگهدارنده‌های طبیعی برای لوازم آرایشی و داروها مفید می‌کند. همچنین به دلیل اثرات آرامش‌بخشش در رایحه‌درمانی استفاده می‌شود.
دافع حشرات: خواص دفع حشرات طبیعی آن منجر به استفاده از آن در دافع‌های سازگار با محیط زیست به عنوان جایگزینی برای مواد شیمیایی مصنوعی می‌شود.
سنتز آلی: در شیمی، به عنوان یک بلوک ساختمانی برای ایجاد ترکیبات دیگر عمل می‌کند.
ایمنی و ملاحظات حساسیت پوستی: سیترال می‌تواند باعث سوزش پوست شود و ممکن است منجر به واکنش آلرژیک پوستی شود، بنابراین استفاده صحیح از آن ضروری است.
پایداری: توجه به این نکته مهم است که سیترال باید در برابر اکسیداسیون، به ویژه در محصولاتی مانند صابون‌ها و مواد شوینده، پایدار شود.
لیمونن یک ترپن طبیعی است که به مرکبات بو و طعم متمایزی می‌دهد. این ماده به عنوان طعم‌دهنده و عطر در مواد غذایی، نوشیدنی‌ها و محصولات پاک‌کننده و به صورت مکمل به دلیل فواید بالقوه‌اش برای سلامتی، مانند بهبود خلق و خو و کاهش استرس استفاده می‌شود. اگرچه به طور کلی در مقادیر غذایی بی‌خطر است، اما می‌تواند باعث واکنش‌های پوستی شود و ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد.
طبقه‌بندی شیمیایی: لیمونن یک مونوترپن حلقوی است، ترکیبی که در روغن‌های اساسی پوست مرکبات مانند پرتقال، لیمو و گریپ‌فروت یافت می‌شود.
ساختار: این ماده یک مایع بی‌رنگ و غیرقطبی است، به این معنی که در آب حل نمی‌شود اما با روغن مخلوط می‌شود.
کاربردها و موارد استفاده غذا و نوشیدنی: به عنوان یک عامل طعم‌دهنده در محصولاتی مانند نوشابه، آدامس، محصولات پخته شده و پودینگ‌ها به طور گسترده استفاده می‌شود.
عطر: عطر دلپذیر آن، آن را به یک ماده محبوب در عطرها، محصولات مراقبت شخصی و آروماتراپی تبدیل کرده است.
بتا پینن (β-Pinene)
- هوشیاری ذهنی: بتا پینن به افزایش هوشیاری ذهنی و وضوح فکری کمک می‌کند.
- صنایع مختلف: در صنایع غذایی، دارویی، عطرسازی و شیمی آلی به عنوان یک ترکیب ارزشمند استفاده می‌شود.
- خواص دارویی: تحقیقاتی در مورد فواید احتمالی آن در برونکودیلاتور (گشادکننده راه‌های تنفسی)، تسکین درد، درمان صرع و سرطان و همچنین محافظت از نورون‌ها انجام شده است.
- حالت فیزیکی: مایعی بی‌رنگ است.
- حلالیت: در الکل محلول است اما در آب حل نمی‌شود.
- تولید: بتا پینن از طریق تقطیر جز به جز روغن تربانتین (turpentine)
به دست می‌آید
- منابع: علاوه بر مرکبات موجود در: کاج، بنه، جوز هندی، شاهدانه، زیره سبز، فلفل سیاه و … وجود دارد
گاما ترپینن γ-Terpinene:
نقش: نرم کننده و کامل کننده رایحه لیمو
ویژگی: بوی ملایم، شیرین و گرم که تیزی مرکبات را متعادل می کند.
